Ziekteverzuim is voor veel werkgevers een bekend begrip. Een medewerker meldt zich ziek, het verzuimproces start en de kosten beginnen te lopen. Maar er bestaat een tweede fenomeen dat minstens zo kostbaar is en veel minder aandacht krijgt: presenteïsme. Het verschil tussen ziekteverzuim en presenteïsme zit hem in de zichtbaarheid. Bij ziekteverzuim is een medewerker er simpelweg niet. Bij presenteïsme is diegene er wél, maar functioneert niet op het niveau dat je mag verwachten. In dit artikel leggen we uit wat presenteïsme precies is, waarom het zo schadelijk kan zijn en wat je er als werkgever aan kunt doen.
Wat is presenteïsme precies en hoe ontstaat het?
Presenteïsme betekent dat een medewerker aanwezig is op het werk, maar door fysieke of mentale klachten niet volledig productief is. Denk aan iemand die met hoofdpijn achter de computer zit, kampt met slaapgebrek, last heeft van chronische rugklachten of worstelt met stress en burn-outklachten. De medewerker meldt zich niet ziek, maar presteert wel beduidend minder dan normaal.
Presenteïsme ontstaat om verschillende redenen. Soms voelt een medewerker sociale druk om aanwezig te zijn, bijvoorbeeld omdat er een drukke periode is of omdat collega’s ook doorwerken terwijl ze zich niet lekker voelen. In andere gevallen speelt angst een rol: angst voor het oordeel van de leidinggevende, angst om werk te missen of zelfs angst voor baanverlies. Ook een bedrijfscultuur waarin verzuim als zwakte wordt gezien, kan presenteïsme in de hand werken. Het resultaat is dat medewerkers zichzelf overschatten en langer doorwerken dan verstandig is, met alle gevolgen van dien.
Welke kosten brengt presenteïsme met zich mee voor werkgevers?
De financiële schade van presenteïsme is moeilijker te zien dan die van ziekteverzuim, maar niet minder reëel. Bij ziekteverzuim zie je direct dat iemand er niet is en dat er vervangingskosten of productieverlies ontstaat. Bij presenteïsme loopt de schade stiller door. Een medewerker die met klachten doorwerkt, maakt vaker fouten, werkt trager en levert minder kwaliteit. Bovendien vergroot presenteïsme de kans op langdurig ziekteverzuim later. Wie zijn klachten negeert en blijft doorploeteren, loopt een groter risico op uitval die weken of zelfs maanden duurt.
Naast productieverlies kan presenteïsme ook de werksfeer beïnvloeden. Een medewerker die zichtbaar op zijn tandvlees loopt, kan collega’s demotiveren of extra druk leggen op het team. De indirecte kosten zijn daarmee ook aanwezig, al zijn ze lastiger te kwantificeren.
Hoe herken je presenteïsme op de werkvloer?
Presenteïsme herken je niet altijd op het eerste gezicht, maar er zijn wel degelijk signalen die je als werkgever of leidinggevende kunt oppikken:
- Teruglopende kwaliteit van werk bij een medewerker die normaal goed presteert
- Meer fouten maken of taken langer laten liggen dan gebruikelijk
- Vermoeidheid of prikkelbaarheid die zichtbaar is in houding of communicatie
- Klachten benoemen maar toch blijven werken, zoals “ik voel me niet lekker, maar ik ga wel gewoon”
- Frequent kort verzuim dat afgewisseld wordt met periodes van aanwezigheid met verminderde inzet
Het lastige is dat medewerkers zelf vaak niet doorhebben dat ze aan presenteïsme doen. Ze denken het goed te doen door toch te komen, terwijl ze zichzelf en hun werkgever eigenlijk een slechte dienst bewijzen. Een open gesprekscultuur en laagdrempelig contact met leidinggevenden helpen om dit soort signalen eerder op te vangen.
Wat kun je als werkgever doen tegen presenteïsme?
De aanpak van presenteïsme begint bij bewustwording. Zorg dat leidinggevenden weten wat presenteïsme is en hoe ze het kunnen herkennen. Creëer een cultuur waarin het normaal is om aan te geven dat je ergens mee zit, zonder dat dit als zwakte wordt gezien. Dat klinkt eenvoudig, maar vraagt in de praktijk om consistent gedrag van het management.
Daarnaast is het verstandig om verzuimpreventie serieus te nemen als onderdeel van je personeelsbeleid. Preventie richt zich niet alleen op mensen die al ziek zijn, maar ook op medewerkers die op de grens zitten. Denk aan vitaliteitsprogramma’s, regelmatige gesprekken over werkdruk en het tijdig aanpassen van taken als iemand aangeeft klachten te hebben.
Bij Remplooi werken we met een aanpak die niet alleen gericht is op het begeleiden van ziekteverzuim, maar ook op het voorkomen ervan. Onze arbeidsdeskundigen gaan het gesprek aan vanuit mogelijkheden: wat kan iemand nog wél? Die benadering werkt ook preventief, omdat medewerkers zich gehoord voelen voordat klachten escaleren. Een duidelijk verzuimprotocol helpt daarbij om afspraken helder te maken voor iedereen in de organisatie.
Wanneer wordt presenteïsme uiteindelijk toch ziekteverzuim?
Presenteïsme en ziekteverzuim zijn nauw met elkaar verbonden. Wie langdurig doorwerkt met klachten, loopt een aanzienlijk risico op echte uitval. De grens wordt bereikt op het moment dat klachten zo ernstig worden dat werken simpelweg niet meer mogelijk is, of wanneer een bedrijfsarts of arbeidsdeskundige vaststelt dat iemand niet in staat is om te functioneren.
Juist daarom is vroeg ingrijpen zo belangrijk. Hoe eerder je als werkgever signaleert dat een medewerker niet lekker in zijn vel zit, hoe groter de kans dat je langdurig ziekteverzuim kunt voorkomen. Bij ons staat de eerste dagcontrole centraal in het verzuimproces: op dag één gaat een arbeidsdeskundige persoonlijk op bezoek bij de zieke medewerker. Dat klinkt misschien ingrijpend, maar het zorgt ervoor dat klachten serieus genomen worden en dat er snel gekeken wordt naar wat wél mogelijk is.
Wil je meer weten over hoe wij omgaan met verzuim en preventie, of ben je benieuwd wat we voor jouw organisatie kunnen betekenen? Neem dan gerust contact met ons op. We denken graag met je mee over een aanpak die past bij jouw situatie.
Reacties zijn gesloten.